Omgaan met onbehulpzame gedachten

 

In de vorige onderdelen hebben we kennisgemaakt met de innerlijke criticus en de innerlijke wijze, we hebben de begrippen ‘ego’ en ‘ware ik’ leren kennen. Dan is het nu tijd om te kijken hoe je om kunt gaan met de gedachten die op kunnen komen als het ego actief is.

 

Om wat voor gedachten gaat het?

Voordat je aan de slag gaat met je gedachten, kun je je eerst afvragen wat een bepaalde gedachte met je doet. Doorloop eens deze checklist:

  • Is deze gedachte op enige manier nuttig of behulpzaam?
  • Is dit een oud verhaal? Heb ik dit al eerder gehoord?
  • Wat levert het me op als ik deze gedachte geloof?
  • Helpt deze gedachte me om de persoon te zijn die ik wil zijn?
  • Helpt deze gedachte me om effectieve actie te ondernemen?
  • Brengt deze gedachte me op de lange termijn dichter bij het leven dat ik wil, of juist verder weg?
  • Brengt deze gedachte me dichterbij of juist verder weg van mijn waarden en wat ik belangrijk vind in het leven?

 

Je hoeft niet te vechten

Misschien denk je na het lezen van deze checklist: ‘Ik herken het helemaal: die ego-gedachten hebben zoveel grip op me. Maar hoe kom ik er in hemelsnaam vanaf? Ze zijn zo dwingend, zo hardnekkig, en het lijkt wel alsof ze zich met alle macht aan me vastklampen.’ 

Misschien draag je deze gedachten al je hele leven met je mee en heb je van alles geprobeerd om ervan af te komen: methodes, strategieën, therapie. Maar hoe hard je ook je best doet, het lijkt alsof ze telkens weer de kop opsteken en je blijft worstelen om ze los te laten.

Het mooie is dat je kunt stoppen met worstelen. Je hoeft niet te vechten tegen je gedachten. Je hoeft ze niet te veranderen, niet in gesprek te gaan, en ook niet te analyseren of te begrijpen waar ze vandaan komen. Je hoeft je gedachten niet te onderdrukken of te bestrijden. 

De strijd met je gedachten win je namelijk nooit. Hoe harder je probeert bepaalde gedachten te vermijden, hoe meer die zich aan je opdringen. Denk bijvoorbeeld aan de bekende metafoor van de roze olifant: als ik je vraag om niet aan een roze olifant te denken, verschijnt hij direct in je hoofd.

In plaats van te vechten of te onderdrukken, leer je simpelweg afstand nemen. Oefening helpt je steeds meer los te komen van de stem van het ego. Je hoeft hem niet weg te sturen, niet boos te worden, en ook niet met hem in discussie te gaan. Het enige dat nodig is, is dat je besluit er niet naar te luisteren. Hoe meer afstand je kunt creëren, hoe vrijer je wordt om te handelen zoals jij dat echt wilt, zonder dat de nare gedachten je belemmeren.

 

Technieken om niet naar je gedachten te luisteren


Hieronder vind je een aantal manieren om met deze gedachten om te gaan en hun grip op jou te verminderen.

 

Wordt de waarnemer

Een van de krachtigste manieren om minder beïnvloed te worden door je gedachten, is door jezelf te zien als de waarnemer. Dit betekent dat je niet meegaat in de inhoud van je gedachten, maar je richt op het feit dat je die gedachten hebt. Je verschuift je aandacht van wat je denkt naar het bewustzijn van datgene dat je denkt.

In het begin kan dit misschien vreemd of abstract voelen. We zijn vaak zo gewend om onze gedachten serieus te nemen dat het een nieuwe manier van kijken vraagt. Maar als je dit gaat oefenen, merk je dat het ontzettend bevrijdend is. Het maakt je gedachten minder zwaar en belangrijk, en je krijgt meer ruimte om zelf te kiezen hoe je reageert.

Om dit te oefenen, kun je gebruikmaken van metaforen die helpen om afstand te nemen van je gedachten. Hier zijn een paar voorbeelden:

  • De blauwe lucht en de wolken: Zie je gedachten als wolken die voorbij drijven aan een heldere lucht. De blauwe lucht ben jij, en de wolken (je gedachten) komen en gaan vanzelf.
  • Bladeren in de beek: Stel je gedachten voor als bladeren die langsdrijven in een beek. Je hoeft ze alleen maar op te merken en ze mee te laten stromen.
  • De trein die voorbij komt: Zie je gedachten als treinen die voorbij rijden op een station. Jij staat op het perron. Soms heb je misschien de neiging om op de rijdende trein te springen, maar je kunt steeds weer terugkeren naar het perron.

Deze metaforen helpen je om gedachten op te merken zonder erin mee te gaan. Het vraagt wat oefening, maar hoe meer je hiermee werkt, hoe makkelijker het wordt om die afstand te creëren.

Als je hiermee wilt oefenen, kun je de begeleidende mp3 beluisteren, en op die manier je ervaring met het observeren van je gedachten vergroten.

 

Merk de innerlijke criticus op en label hem

Een andere manier is eigenlijk simpel: zodra je die stem opmerkt, benoem het als de innerlijke criticus. Zeg iets als: ‘Ah, daar gaat mijn innerlijke criticus weer’, of ‘Hé, ik ken jou’!. Zo voorkom je dat je automatisch meegaat in wat die stem zegt, omdat je steeds helderder krijgt: dit is mijn ego aan het woord, niet mijn ware ik.

 

Maak er een personage van

Een effectieve techniek is om het ego als een personage te zien. Geef hem een naam, een uiterlijk, en misschien zelfs een raar stemmetje. Maak hem een beetje overdreven. Laat hem praten als Donald Duck, of maak de stem ultra-langzaam. Door hem wat meer te ‘personaliseren’, schep je afstand. Het wordt zo iemand anders dan jijzelf, je ware ik. Iemand die misschien een mening heeft, maar niet iemand waar je automatisch naar hoeft te luisteren. (Zie je werkboek)

 

Zoek de humor op

Het ego kan behoorlijk overtuigend klinken, maar als je er met een beetje afstand naar kijkt, is het vaak best komisch wat en hoe die stem dingen zegt. De dramatische toon, de overdrijving of de herhalingen — het lijkt soms bijna op een slechte cabaretvoorstelling. Door de humor erin te zien, haal je wat van de kracht uit die stem. Het zorgt ervoor dat je het allemaal wat lichter kunt nemen.

 

Zing de kritische gedachten.

Een effectieve manier om met het ego om te gaan, is door je gedachten een andere draai te geven. In plaats van je te identificeren met wat je ego zegt, kun je van de akelige gedachten een lied maken, dat je luidkeels en met een dramatische stem kunt zingen. Dit maakt de gedachten minder krachtig en minder serieus, en haalt ze uit de zware, vertrouwde context. Zo creëer je afstand tussen jezelf en de gedachten, waardoor ze minder grip op je krijgen. Ga eventueel naar het werkboek om ideeën op te doen voor dergelijke liederen.

 

Draai het volume omlaag

Een andere techniek is om de stem van het ego simpelweg zachter te zetten. Stel je voor dat er een ego-volumeknop is waar je aan kunt draaien. Zodra je de stem van het ego hoort, stel je je voor dat je de knop langzaam naar beneden draait, net zoals bij een radio. De stem wordt zachter en zachter, totdat het nauwelijks meer hoorbaar is. 

 

Je kunt ook een beetje met de knop heen en weer draaien. Soms toetert hij dan luidkeels door de ruimte, en soms is hij fluisterzacht. Het zelf aan de knoppen kunnen zitten zorgt ervoor dat je geen willoos slachtoffer meer bent van het ego en meer afstand kunt nemen van de negatieve gedachten.

 

*********

Dankjewel, hoofd! (misschien weghalen, omdat het over brein gaat?)

Stel je voor dat je hoofd de hele tijd bezig is met allerlei vervelende gedachten, zoals ‘Ik ben niet goed genoeg’ of ‘Wat als alles misgaat?’ In plaats van te proberen deze gedachten te stoppen of weg te duwen, kun je zeggen: ‘Dank je wel, hoofd, voor deze gedachte.’ Je erkent daarmee dat je brein gewoon zijn door de evolutie ontwikkelde werk doet door je te waarschuwen en te beschermen, maar dat betekent niet dat alles wat het zegt de waarheid is of dat je er iets mee moet doen. misschien weghalen, omdat het over brein gaat?)

***************

 

Gedachten Labelen:

Dit houdt in dat je je gedachten labelt als ‘gedachten’ in plaats van absolute waarheden. Bijvoorbeeld, in plaats van te zeggen ‘Ik ben een mislukkeling,’ zeg je ‘Ik heb de gedachte dat ik een mislukkeling ben’.

 

Het verhaal herkennen

Vaak zijn negatieve gedachten niet oorspronkelijk en creatief. Het zijn eerder verhalen die je jezelf al jaren vertelt. Je zou ze als ‘verhaal’ kunnen herkennen. Bijvoorbeeld: ‘Daar hebben we weer het ‘Ik had het allemaal anders moeten aanpakken’-verhaal. Of het ‘Ik ben niet goed genoeg’-verhaal, of het ‘Ik ben een slechte moeder’-verhaal.

(Ga naar werkboek, en schrijf de verhalen uit)

 

Woordwolk maken

Je kunt de standaardzinnetjes die zich in je hoofd keer op keer afspelen eens in het kort uitschrijven, en er een woordwolk van maken, die je kunt uitprinten en ophangen. Zo creëer je letterlijk afstand tussen jou en de woorden. (Lees hier hoe je dat kunt doen)

 

Woorden visualiseren

Nog een andere manier is om je gedachten visueel voor te stellen, alsof ze op een computerscherm verschijnen. Vervolgens kun je de kleur veranderen, ze laten knipperen of andere visuele effecten creëren. Dit alles maakt dat je afstand creëert tussen jou en de gedachten, en daardoor hun impact vermindert. (vraag aan chat: is er een manier om dat te doen, op de computer? Is er een ACT-applicatie?)

 

Is deze gedachte waar? Of is ze nuttig en bruikbaar?

Het kan verleidelijk zijn om bij lastige gedachten steeds te willen uitzoeken of ze waar zijn. Je zegt dan bijvoorbeeld tegen jezelf: ‘Maar het klopt toch, dat ik, als ik vroeger voor een andere opleiding had gekozen, nu veel meer geld zou verdienen?’ Voor je het weet ben je eindeloos met jezelf aan het argumenteren, of dit nu wel of niet het geval is.

Maar in plaats van je vast te bijten in die vraag, kun je een andere benadering proberen: vraag jezelf af hoe bruikbaar deze gedachte is. Hoe helpt ze je in je leven? Draagt ze bij aan je geluk, aan je doelen, of aan de verandering die je zoekt?

Soms is een gedachte waar, maar is het totaal niet helpend om erin te blijven hangen. Neem bijvoorbeeld: ‘Ik heb niet de juiste opleiding voor deze baan.’ Misschien is dat waar, maar stel jezelf eens voor hoe het zou zijn om die gedachte als minder belangrijk of minder absoluut te zien. 

Door de focus te verschuiven van ‘waarheid’ naar ‘bruikbaarheid’ of ‘nut’, wordt het eenvoudiger om je los te maken van gedachten die je blokkeren. Want zelfs als een gedachte waar is, kan het zijn dat ze je vooral vasthoudt in angst, twijfel, of passiviteit. Wat heb je eraan om jezelf steeds weer aan die gedachte te herinneren? Het kan ervoor zorgen dat je zo verlamd raakt door deze gedachte dat je geen alternatieven meer ziet, zoals alsnog een opleiding doen, met de werkgever in gesprek gaan, of via een andere route aan de felbegeerde baan komen.

Hier zijn enkele redenen waarom bruikbaarheid belangrijker is dan waarheid:

    1. Waarheid is vaak subjectief
      Wat jij als waar ervaart, kan afhankelijk zijn van je stemming, situatie, of perspectief. Een gedachte die vandaag overtuigend klinkt, kan morgen al veel minder indruk maken. Waarheid is dus niet altijd een vaststaand gegeven, en daarom is het vruchtbaarder om te kijken naar wat die gedachte met je doet.
    2. Bruikbaarheid brengt je in beweging
      Een gedachte kan waar zijn, maar als hij niet bruikbaar of nuttig is heb je er weinig aan. Bijvoorbeeld: ‘Ik heb nog nooit succesvol een project afgerond.’ Misschien klopt dat tot nu toe, maar wat heb je eraan? Helpt die gedachte je om in actie te komen? Een bruikbare gedachte zou bijvoorbeeld kunnen zijn: ‘Ik kan klein beginnen en leren terwijl ik werk aan mijn project.’
    • Piekeren over de waarheid kost energie.

    Nadenken over het al dan niet waar zijn van een gedachte kan leiden tot eindeloos gepieker en tot mentale uitputting. Het is veel slimmer om je energie te richten op acties die je leven verbeteren, in plaats van vast te zitten in negatieve self-talk.

     

    De rol van evolutie

     

    Je kunt jezelf afvragen: maar waar zijn al die negatieve gedachten nou goed voor? Het kijken naar de evolutie biedt een interessante uitleg waarom we van nature geneigd zijn om te piekeren en om negatieve gedachten te hebben. 

    Voor onze voorouders in de oertijd was het heel belangrijk om op hun hoede te zijn voor de gevaren om hen heen. Dit verhoogde hun kansen om te overleven en zich voort te planten. Het vermogen om risico’s te voorspellen en hierop voorbereid te zijn, was een groot voordeel. Als oermensen de hele tijd op hun hoede waren, dan was de kans groter dat een sabeltandtijger of holebeer hen niet te pakken kreeg. 

    In onze moderne tijd zijn er echter geen sabeltandtijgers of holeberen meer, maar onze geest is nog steeds gericht op overleven, en is voortdurend bang voor het ergste, klaar om te vechten. 

    Piekeren is dus begrijpelijk

    Als je het bekijkt vanuit de evolutie is het dus heel begrijpelijk dat je last hebt van piekeren en negatieve gedachten – neem het jezelf dus niet kwalijk. Angstige, boze en zorgelijke gedachten waren in de oertijd nuttig om te overleven in een onzekere en gevaarlijke wereld, maar de wereld steekt nu anders in elkaar. Al dat soort gedachten zijn in onze huidige samenleving lang niet altijd functioneel meer, integendeel. Daarom zijn de technieken om je los te maken van negatieve gedachten belangrijk: je kunt er de impact van gedachten mee verminderen.

     

    Wat je in elk geval niet moet doen

     

    Een valkuil in het omgaan met de stem van het ego is boos worden op jezelf omdat die stem er is. Dit werkt averechts: door kwaadheid of frustratie geef je her ego alleen maar meer ruimte en energie. Je raakt verstrikt in een vicieuze cirkel, waarin negatieve gedachten elkaar versterken.

    Boosheid, cynisme of frustratie stapelen zich op en zorgen ervoor dat je nóg harder oordeelt over jezelf. Je denkt bijvoorbeeld: ‘Waarom lukt het me niet om die innerlijke criticus uit te schakelen? Wat stom dat ik dit niet onder controle heb.’ Dit versterkt precies het patroon dat je probeert te doorbreken: één negatieve gedachte roept een nieuwe op, en je komt er steeds moeilijker uit.

    In plaats daarvan is compassie de sleutel. Kijk naar jezelf vanuit de innerlijke wijze die je eerder hebt ontmoet. Hoe zou die wijze, liefdevolle stem kijken naar de innerlijke criticus? Wat zou die erover zeggen?

    Wanneer je  het ego benadert vanuit vriendelijkheid en begrip, wordt zijn grip minder sterk. Je accepteert dat hij er is, maar je hoeft er niet naar te luisteren. Door te kiezen voor een liefdevolle blik creëer je ruimte om je eigen pad te volgen, los van de oordelen van je ego.

     

    • xx 0% 0%

    Your Title Goes Here

    Your content goes here. Edit or remove this text inline or in the module Content settings. You can also style every aspect of this content in the module Design settings and even apply custom CSS to this text in the module Advanced settings.

    Hoe werk je?

    In mijn coaching (en ook in mijn leven trouwens) combineer ik twee verschillende dingen. 

    Je zou kunnen zeggen: het gaat om Zijn en Doen. Je zou ook kunnen zeggen: het gaat over spiritualiteit en creativiteit. Of over het kruispunt van de verticale en horizontale dimensie van het bestaan. 

    Als je alleen op het ene let (het Zijn, spiritualiteit, de verticale dimensie van het bestaan) is er de kans dat je gaat ‘zweven’, als je alleen op het andere let (het Doen, de creativiteit, de horizontale dimensie), dan is er de kans dat je alleen maar aan het rennen en draven bent, in plaats van simpelweg gelukkig te zijn, precies zoals je bent – met alles erop en eraan.

    Pin It on Pinterest